Nhật ký toán “HTX” – Khi con số không chỉ là phép tính
Người ta hay bảo làm kế toán doanh nghiệp đã bạc đầu, nhưng chắc chưa thử làm kế toán Hợp tác xã (HTX) bao giờ nhỉ?
Hôm nay ngồi quyết toán sổ sách cuối quý, nhìn mấy con số nhảy múa trên màn hình, tự dưng mình thấy buồn cười quá. Hơn 20 năm tư vấn, giảng dạy và hỗ trợ nghiệp vụ HTX Việt Nam, mình kể bạn nghe, cái nghề “tay hòm chìa khóa” ở một mô hình kinh tế tập thể nó “thấm” đến mức nào.
1. Khi “Cổ đông” cũng là… chú hàng xóm
Ở doanh nghiệp tư nhân, cổ đông là những nhà đầu tư lớn, ngồi phòng máy lạnh, nói chuyện chiến lược. Còn ở HTX của mình? Cổ đông là chú Ba nuôi tôm, cô Năm trồng rau, bác Bảy chăn vịt.
Cái khó của kế toán: Không chỉ là cân đối Thu – Chi, mà là giải thích báo cáo tài chính sao cho cô bác hiểu. Nói về “khấu hao tài sản cố định” hay “chi phí quản lý doanh nghiệp” là cô bác lắc đầu nguầy nguậy.
Thực tế: Phải quy hết ra thóc: “Dạ, quý này HTX mình mua cái máy cày hết ngần này, mỗi hộ thành viên được giảm tiền thuê ngần kia…”. Làm kế toán HTX là tự khắc trình độ “bình dân học vụ” tăng vọt!
2. Bài toán “Lợi nhuận” và “Lợi ích”
Cái đầu của người làm kế toán luôn hướng về tối ưu hóa lợi nhuận. Nhưng ở HTX, nguyên tắc tối cao lại là phục vụ thành viên.
Có những đợt bão giá, giá phân bón, thức ăn chăn nuôi tăng phi mã. Đứng ở góc độ kinh tế, HTX phải tăng giá dịch vụ đầu vào để giữ biên lợi nhuận. Nhưng nhìn bảng cân đối, lại nhìn cái lưng còng của các chú các bác ngoài đồng, ban quản trị và kế toán lại bấm bụng: “Thôi, bớt lãi lại một chút, hòa vốn hoặc lãi mỏng thôi, để bà con còn có lời mà bám ruộng.”
Góc tự sự: Làm ở đây rồi mới hiểu, đồng tiền của HTX nó có “nhiệt độ”. Nó ấm áp vì nó gánh vác cả sinh kế của hàng chục, hàng trăm gia đình.
3. “Đau đầu” chuyện chứng từ, hóa đơn
Hỏi thật các đồng nghiệp làm kế toán HTX, có ai chưa từng khóc thét vì chuyện hóa đơn không?
Mua nông sản của bà con thì làm gì có hóa đơn VAT. Cứ bảng kê thu mua mà giã. Thế nhưng, đến khi HTX mang sản phẩm sạch vào siêu thị, lên sàn thương mại điện tử, hay đi xuất khẩu… phía đối tác đòi hỏi hóa đơn, chứng từ chuẩn chỉnh đến từng dấu phẩy.
Cái hành trình đi gom biên lai, hướng dẫn bà con làm VietGAP, ghi chép nhật ký đồng ruộng để hợp thức hóa chi phí hợp lý… nó là cả một bầu trời thanh xuân của đứa làm kế toán như mình đấy ạ!
Lời kết
Gian nan thì nhiều, lương bổng thì chắc chắn không “khủng” như ngoài doanh nghiệp tư nhân hay các tập đoàn lớn rồi. Thế nhưng, làm kế toán HTX có một cái “vibe” rất nghiện.
Đó là cảm giác cuối năm, khi ngày đại hội thành viên diễn ra suôn sẻ, bà con nhận tiền thưởng, tiền chia lãi (dù đôi khi chỉ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng một hộ) nhưng ai cũng cười hớn hở. Cái bắt tay thô ráp của bác chủ nhiệm, rổ khoai rổ bắp của cô thành viên mang lên văn phòng cho “mấy đứa kế toán ăn lấy sức”…
Hóa ra, vận hành một HTX không chỉ là vận hành một bộ máy kinh tế, mà là vận hành cả một cái “tình làng nghĩa xóm” được số hóa bằng những con số minh bạch.
Hôm nay sổ sách tạm xong, ngày mai lại tiếp tục chiến đấu cùng bà con thôi!
(Thạc sĩ Nguyễn Trọng Đông)
