Quản trị Hợp tác xã (HTX) giống hệt một Doanh nghiệp tư nhân hay Công ty cổ phần là một sai lầm phổ biến, xuất phát từ việc đánh đồng hai mô hình kinh doanh hoàn toàn khác nhau về bản chất và mục tiêu.
Dưới đây là 3 sai lầm cốt lõi khi dùng tư duy doanh nghiệp để điều hành HTX:
1. Sai lầm về mục tiêu tồn tại
- Doanh nghiệp: Tối đa hóa lợi nhuận cho các cổ đông.
- HTX: Tối đa hóa lợi ích cho thành viên (giúp thành viên giảm chi phí đầu vào, bán sản phẩm giá tốt hơn, nâng cao năng lực sản xuất).
- Hậu quả: Khi quản trị như doanh nghiệp, Ban giám đốc HTX dễ ép giá mua nông sản của thành viên xuống thấp để HTX có “lãi to”. Điều này giúp báo cáo tài chính đẹp nhưng làm tổn hại trực tiếp đến đời sống người dân – đi ngược lại hoàn toàn tinh thần HTX.
2. Sai lầm về quyền lực và quyết định
- Doanh nghiệp: Áp dụng nguyên tắc “1 cổ phần = 1 phiếu bầu”. Ai nhiều tiền hơn, người đó quyết định tất cả.
- HTX: Áp dụng nguyên tắc dân chủ “1 thành viên = 1 phiếu bầu”. Dù anh góp 50% hay 1% vốn, quyền quyết định tại Đại hội thành viên là ngang nhau.
- Hậu quả: Nếu Giám đốc áp đặt tư duy “tôi góp nhiều vốn nhất nên tôi quyết hết”, thành viên sẽ cảm thấy bị đứng bên ngoài cuộc chơi, mất niềm tin và dần rút lui. HTX khi đó chỉ còn là cái vỏ của một công ty cá nhân.
3. Sai lầm về phân phối lợi nhuận
- Doanh nghiệp: Chia cổ tức dựa trên số lượng cổ phần sở hữu (chia theo vốn).
- HTX: Phân phối dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ của thành viên (chia theo mức độ gắn bó). Thành viên nào bán nhiều nông sản qua HTX hơn, mua nhiều phân bón của HTX hơn sẽ được chia lại lợi ích nhiều hơn.
- Hậu quả: Nếu chỉ chia tiền theo vốn góp, HTX sẽ biến thành nơi để những người có tiền gửi vốn đầu cơ, còn những người sản xuất thực sự lại không nhận được giá trị.
Lời kết HTX cần sự chuyên nghiệp trong quản lý (sổ sách minh bạch, kinh doanh hiệu quả, nâng cao chất lượng dịch vụ) giống như doanh nghiệp, nhưng tuyệt đối không được copy tư duy vận hành. Doanh nghiệp lấy vốn làm trung tâm, còn HTX lấy con người (thành viên) làm gốc. Quên đi thành viên chính là con đường nhanh nhất khiến HTX tan rã.
(Thạc sĩ Nguyễn Trọng Đông)
💡 Góc đồng hành: Chuẩn hóa hệ thống tài chính – kế toán HTX cùng chuyên gia.
📚 Khóa học Báo cáo Tài chính HTX – ThS. Nguyễn Trọng Đông (0989 228 108)
🔗 Chi tiết khóa học: https://ehtx.tech/khoa_hoc_ke_toan_htx.html
